wiadomości

stat

Jak elektrociepłownia na Ołowiance stała się filharmonią

artykuł historyczny

Filharmonia na Ołowiance z lotu ptaka


Niemal dokładnie ćwierć wieku temu podjęto decyzję o adaptacji byłej elektrociepłowni na Ołowiance na siedzibę Polskiej Filharmonii Bałtyckiej. To przykład - jeden z niewielu w całej Europie - zaadaptowania dawnego obiektu przemysłowego na profesjonalną salę koncertową. Co ciekawe, Ołowianka cały czas się zmienia.



Jak często odwiedzasz filharmonię na Ołowiance?

przynajmniej kilka razy do roku 16%
najwyżej raz, dwa razy w roku 18%
raz na kilka lat 21%
praktycznie w ogóle, ale byłem w niej 13%
nigdy nie odwiedziłem tej filharmonii 32%
zakończona Łącznie głosów: 1030
Wyspa Ołowianka powstała niewiele ponad cztery wieki temu w następstwie wykopania w 1576 roku kanału Na Stępce, który oddzielił ją od "stałego lądu", czyli terenów dzielnicy Długie Ogrody. Ołowianka zawdzięcza swoją nazwę składowiskom ołowiu, które mieściły się na niej począwszy od XVI stulecia.

Niemiecka nazwa wyspy - Bleihof - ma zbliżoną etymologię. Bleihof oznacza po polsku dosłownie "Ołowiany Dwór" i pochodzi od nazwy nieistniejącego już magazynu, który znajdował się ongiś na wyspie. Ołowiany Dwór był największą składnicą tego szarego metalu, który spławiano do Gdańska z Olkusza w Małopolsce.

Widok na Motławę w stronę Wyspy Spichrzów. Ówczesna elektrownia widoczna po lewej stronie. Warto również zwrócić uwagę po prawej stronie na nieistaniającą zabudowę przy Targu Rybnym. Niemiecki napis "Danzig. Das nordische Venedig" oznacza "Gdańsk. Północna Wenecja". Kolorowa widokówka z okresu kajzerowskich Niemiec.
Widok na Motławę w stronę Wyspy Spichrzów. Ówczesna elektrownia widoczna po lewej stronie. Warto również zwrócić uwagę po prawej stronie na nieistaniającą zabudowę przy Targu Rybnym. Niemiecki napis "Danzig. Das nordische Venedig" oznacza "Gdańsk. Północna Wenecja". Kolorowa widokówka z okresu kajzerowskich Niemiec. źródło: fotopolska.eu

Elektrownia niczym średniowieczny zamek



Ołowianką nazywano również pierwszą gdańską elektrownię, oddaną do użytku na omawianej wyspie w 1898 roku. Jej główny gmach - a właściwie jego bogato zdobiona, zaprojektowana w stylu neogotyckim fasada od strony Motławy i górujący nad nią strzelisty komin - stał się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów w nadmotławskiej panoramie Gdańska.

- Główny budynek elektrowni od strony Motławy imponował dekoracyjną neogotycką fasadą, która była bogato zdobiona rozetami, flankami, wieżyczkami i "basztami", co cechowało budownictwo przemysłowe XIX wieku. Przez lata elektrownia była modernizowana i rozbudowywana - doprecyzowuje Katarzyna Dudzin z biura prasowego spółki PGE Energia Ciepła.
Tak do 1945 roku prezentowała się fasada elektrowni na Ołowiance od strony Motławy. W oczy rzuca się przede wszystkim brak nakrytych stożkowatymi hełmami wieżyczek, które flankowały fasadę.
Tak do 1945 roku prezentowała się fasada elektrowni na Ołowiance od strony Motławy. W oczy rzuca się przede wszystkim brak nakrytych stożkowatymi hełmami wieżyczek, które flankowały fasadę. źródło: fotopolska.eu

Pożoga wojenna okaleczyła Ołowiankę



Niestety, ta lokalna perła architektury przemysłowej została znacznie uszkodzona pod koniec II wojny światowej. 25 marca 1945, w trakcie walk pomiędzy broniącymi Gdańska wojskami hitlerowskich Niemiec a szturmującą Armią Czerwoną, w gmach główny elektrowni trafiła bomba lotnicza, która zniszczyła zarówno znaczną część jego konstrukcji, jak i wyposażenia.

Na szczęście neogotycki "zamek" nad Motławą został zakwalifikowany do odbudowy, ale została ona przeprowadzona w uproszczonej formie. Jak możemy się przekonać na podstawie archiwalnych fotografii, z nadmotławskiej fasady elektrowni zniknęły m.in. szczyt ze sterczynami, rozety i flankujące go, nakryte stożkowatymi hełmami baszty.

Elektrownia zaczęła ponownie zaopatrywać gdańszczan w prąd w sierpniu 1945 roku. Natomiast w 1962 roku została przekształcona w elektrociepłownię, czyli zakład wytwarzający w jednym procesie technologicznym w sposób skojarzony energię elektryczną oraz ciepło.

Polska Filharmonia Bałtycka na wyspie Ołowianka, widok od strony Targu Rybnego. Widoczny na fasadzie wyświetlacz ledowy - który zdaniem wielu szpecił zabytkowy gmach - został zdemontowany w październiku 2018 roku.
Polska Filharmonia Bałtycka na wyspie Ołowianka, widok od strony Targu Rybnego. Widoczny na fasadzie wyświetlacz ledowy - który zdaniem wielu szpecił zabytkowy gmach - został zdemontowany w październiku 2018 roku. mat. pras. PGE Energia Ciepła

Turbiny ustąpiły instrumentom



Obiekt przemysłowy na Ołowiance zakończył działalność po blisko stu latach działalności - w 1997 roku. Wcześniej, latem 1994 roku, podjęto decyzję o przekształceniu elektrociepłowni w centrum muzyczno-kongresowe. Tak właśnie narodziła się na Ołowiance Polska Filharmonia Bałtycka.

Ta śmiała koncepcja była jednym z pierwszych tego rodzaju projektów w całej Europie. Choć z perspektywy czasu może to zaskakiwać, wywołał on niemałe kontrowersje, a od jego autora, prof. Romana Peruckiego, dyrektora Polskiej Filharmonii Bałtyckiej, wymagał umiejętności w sztuce perswazji. Inicjatywa nietypowej rewitalizacji i adaptacji obiektu przemysłowego zyskała jednak wsparcie ówczesnego wojewody Macieja Płażyńskiego oraz ówczesnego prezesa Elektrociepłowni Wybrzeże - obecnie PGE Energia Ciepła S.A. - Waldemara Dunajewskiego.

Elektrociepłownia na Ołowiance pracuje - nomen omen - pełną parą. Zdjęcie z lat 70. XX wieku.
Elektrociepłownia na Ołowiance pracuje - nomen omen - pełną parą. Zdjęcie z lat 70. XX wieku. mat. pras. PGE Energia Ciepła
- Po miesięcznej podróży [do Szwecji - przyp. red.] już miałem wracać do kraju, gdy przyjaciele zaprosili mnie do oddalonej o 150 km od Sztokholmu miejscowości Norrkoeping. Na wyspie, w budynkach po starej elektrociepłowni, mieściła się filharmonia z wodospadem pośrodku obszernego foyer. A oprócz niej - muzeum, restauracje, tawerny i puby - słowem, prawdziwe centrum kulturalne. Wtedy pomyślałem o wyspie Ołowiance i o starej elektrociepłowni, która miała ulec likwidacji. Dlaczego by nie zbudować czegoś takiego w Gdańsku? Natychmiast po przyjeździe, gdy tylko zszedłem z promu, pojechałem na Ołowiankę. Popatrzyłem i powiedziałem sobie - tutaj zbudujemy nową filharmonię! - wspominał prof. Roman Perucki.
Elektrociepłownie Wybrzeże S.A. - obecnie pod nazwą PGE Energia Ciepła S.A. - przekazały w kwietniu 1998 roku prawo wieczystego użytkowania wraz z prawem własności obiektów dawnej elektrociepłowni na wyspie Ołowianka Skarbowi Państwa, z przeznaczeniem na Gdańskie Centrum Muzyczno-Kongresowe. Tak brzmi oficjalna nazwa kompleksu, w którym mieści się Polska Filharmonia Bałtycka. Jego budowa odbyła się w latach 1998-2007.

Demontaż przy dźwiękach orkiestry



Opisując jej ulokowanie w widłach Motławy i kanału Na Stępce, nie sposób nie wspomnieć o pewnym niezwykłym wydarzeniu, które stanowiło ostatni "akord" funkcjonowania elektrociepłowni Ołowianka.

- Symbolicznym zakończeniem pewnej epoki i wkroczeniem w nową erę oraz zwiastunem przyszłości był demontaż w 1997 roku ostatniego turbozespołu elektrociepłowni, który odbywał się... przy akompaniamencie orkiestry - przypomina Katarzyna Dudzin.
Humorystyczny akcent w ostatnich dniach działalności elektrociepłowni na Ołowiace. Pracownik pozuje do pamiątkowego zdjęcia.
Humorystyczny akcent w ostatnich dniach działalności elektrociepłowni na Ołowiace. Pracownik pozuje do pamiątkowego zdjęcia. mat. pras. PGE Energia Ciepła
I choć już od kilkunastu lat w dawnej hali turbin rozbrzmiewa muzyka, dawny właściciel wciąż jest związany z obiektem na Ołowiance. Od momentu zakończenia eksploatacji Polska Filharmonia Bałtycka może liczyć na mecenat ze strony właścicieli dalej działających elektrociepłowni w Gdańsku i Gdyni.

Niezwykły pomnik, ustawiony obok gmachu filharmonii - autentyczny wirnik turbiny koncernu AEG (niem. Allgemeine Elektricitäts Gesellschaft) o mocy 10 MW, zainstalowanej w elektrowni na Ołowiance w 1940 roku.
Niezwykły pomnik, ustawiony obok gmachu filharmonii - autentyczny wirnik turbiny koncernu AEG (niem. Allgemeine Elektricitäts Gesellschaft) o mocy 10 MW, zainstalowanej w elektrowni na Ołowiance w 1940 roku. mat. pras. PGE Energia Ciepła

Ołowianka wciąż się zmienia: nowa sala kameralna i drugi hotel



Wiosną przyszłego roku rozpocznie się gruntowny remont dawnej nastawni, czyli budynku, który bezpośrednio sąsiaduje z kołem widokowym. Obecnie jest on od wielu lat nieczynny, a widoczne są jedynie zawieszone są na nim jedynie siatki sponsorów Filharmonii.

- Planowo przeniesione tam zostaną biura Filharmonii i wybudowana sala kameralna na ok. 300 miejsc, gdzie odbywać się będą próby orkiestry symfonicznej. Zwolnione pomieszczenia w budynku głównym służyć będą muzykom orkiestry do ćwiczeń indywidualnych, ale też dadzą szansę na rozwój oferty całego centrum muzyczno-kongresowego o kolejne, nie tylko muzyczne wydarzenia - informuje Mikołaj Dudkiewicz z Polskiej Filharmonii Bałtyckiej.
Plany zakładają też modernizację i otwarcie nowego hotelu w budynku znajdującym się naprzeciwko Hotelu Królewskiego. Oba obiekty będą miały nowego, wspólnego operatora.

Opinie (108) 7 zablokowanych

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

STOP Hejt! Przemyśl swoją opinię

Regulamin dodawania opinii

zamknij

Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

kalendarz historyczny

1962 Przekazano do użytku maszt radiowo - telewizyjny W Chwaszczynie pod Gdańskiem do eksploatacji został przekazany 112 - metrowy maszt z nadajnikami radiowo - telewizyjnymi.

Polecane wydarzenia

Sprawdź się

Czyj dom stał się pierwszym gdyńskim salonem?