wiadomości

stat

Gdańskie Wahadło Foucaulta

artykuł historyczny
"Widzieliście jak Ziemia się kręci? Chcielibyście to zobaczyć? Przyjdźcie w czwartek do Panteonu. Wspaniały pokaz wymyślony przez p. Leona Foucaulta odbędzie się tam, w obecności publiczności, w najpiękniejszym otoczeniu: a wahadło zawieszone fachową ręką p. Fromenta pod kopułą Soufflota zademonstruje przed oczami wszystkich ruch obrotowy naszej planety". Tak gazety zachęcały paryżan do oglądania niezwykłego eksperymentu w dniu 27 marca 1851 r. Pierwsze wahadło długości 2 m, Foucault puścił w ruch w swojej piwnicy na początku stycznia. Do oglądania drugiego, 11-metrowego, zawieszonego w Obserwatorium Paryskim, zaprosił wybranych 3 lutego. Teraz przyszła kolej, by urządzić publiczny pokaz w Panteonie. Ważąca 28 kg kula wisiała na drucie stalowym długim na 67 m. Z elementarnych praw fizyki wynika, ze czas przejścia kuli wahadła między skrajnymi punktami (pół okresu) wynosił 8,2 sekundy.

Pokaz wzbudził wielkie zainteresowanie. Po raz pierwszy można było naocznie się prze-konać, że Ziemia się kręci. Wyjaśnijmy: płaszczyzna drgań wahadła jest niezmienna w przestrzeni. Tymczasem obserwują wahadło Foucaulta, widzimy, że się obraca (patrzący z zewnątrz astronauta stwierdzi, że to Ziemia obraca się pod wahadłem). Szybkość obrotu zależy od szerokości geograficznej: na biegunie płaszczyzna wahań obraca się o 360 stopni w ciągu doby, na równiku obrotu nie widać w ogóle. W Gdańsku trochę łatwiej go zaobserwować niż w Paryżu: pełny obrót płaszczyzny wahań trwa u nas 29 godz. 32 min 6,5 s. - o 2 godz. 20 min 40 s. krócej niż tam. Na zaobserwowanie przesunięcia o kąt jednego stopnia trzeba 4 min 55 s. (w Paryżu 5 min 18,5 s., na biegunie 4 min).}

Niedługo po otrzymaniu wiadomości o eksperymencie Foucaulta dwaj członkowie gdańskiego Towarzystwa Przyrodniczego, Frieidrich Strehlke i Karl Theodor Anger, powtórzyli go w domu Przyrodników przy ul. Mariackiej (obecnie Muzeum Archeologiczne). Następnie Towarzystwo rozpisało konkurs na opracowanie teorii ruchu wahadła na obracającej się Ziemi. Nagrodę zdobył dyrektor obserwatorium astronomicznego w Gotha, Peter Andreas Hansen - członek gdańskiego Towarzystwa od 1849 r. Jego pionierską rozprawę pt. "Teoria ruchu wahadła z uwzględnieniem kształtu i ruchu Ziemi" opublikowano w wydawanych przez Towarzystwo Przyrodnicze "Pismach" w roku 1853.

Po powstaniu Politechniki Gdańskiej w 1904 r. wahadło Foucaulta stale się stałym elementem pokazów ilustrujących wykłady fizyki. Podobnie było i po 1945 r. Od niedawna na przykrytym szklanym dachem wewnętrznym dziedzińcu Politechniki możemy podziwiać nowe wahadło, dzieło dr. inż. Bogusława Kusza z Katedry Fizyki Ciała Stałego - znacznie dłuższe niż tamto pokazowe. Ważąca 64 kg metalowa soczewka wisi na drucie długości 26 m. Obserwację wahań ułatwia promień lasera. Elektromagnes umieszczony w punkcie zawieszenia podtrzymuje wahania, które bez niego po pewnym czasie by zanikły. Chcecie zobaczyć, jak Ziemia się kręci? Przyjdźcie na Politechnikę!

Opinie 2 zablokowane

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

STOP Hejt! Przemyśl swoją opinię

Regulamin dodawania opinii

zamknij

kalendarz historyczny

2002 Ks. Marian Górecki uhonorowany pomnikiem Ofiara hitlerowców, ks. Marian Górecki, doczekał się pomnika projektu Wawrzyńca Sampa, odsłoniętego przy ul. Wolności w gdańskim Nowym Porcie.

Czy wiesz...?

W którym wieku miał miejsce tzw. "złoty okres" Gdańska?