• Kino
  • Mapa
  • Ogłoszenia
  • Forum
  • Komunikacja
  • Raport

Historia jednego zdjęcia: Rzadkie ujęcie dawnej poczty

Jan Daniluk
28 stycznia 2024, godz. 15:00 
Opinie (39)
Pocztówka przedstawiająca urząd pocztowy Gdańsk 2 na Bärenweg (dziś ul. Adama Mickiewicza) w latach II wojny światowej. Ze zbiorów Wojciecha Gruszczyńskiego. Pocztówka przedstawiająca urząd pocztowy Gdańsk 2 na Bärenweg (dziś ul. Adama Mickiewicza) w latach II wojny światowej. Ze zbiorów Wojciecha Gruszczyńskiego.

Była pierwszym urzędem, jaki otwarto w tzw. Nowym Wrzeszczu. Budynek przetrwał II wojnę światową i swoją pierwotną funkcję pełnił niemal nieprzerwanie do 2005 r. Kilka lat temu dostał drugie życie. Mowa o dawnej poczcie przy ul. Adama MickiewiczaMapka. Prezentujemy nieznaną do tej pory szerzej pocztówkę, na której widać omawiany obiekt z innej, niż dotychczas, perspektywy.



Poczta przy ul. A. Mickiewicza (przed 1945 r.: Bärenweg) została zbudowana w 1929 r. Jej powstanie było bezpośrednio związane z intensywnym rozwojem Dolnego Wrzeszcza, a zwłaszcza terenów określanych wówczas jako Nowy Wrzeszcz.

Skąd się wziął i czym był Nowy Wrzeszcz



W drugiej połowie lat 20. XX w. doszło w tym miejscu do prawdziwego boomu inwestycyjnego. W uproszczeniu chodzi o obszar znajdujący się na północ od linii wyznaczonej przez przebieg ul. Joachima LelewelaMapka (Labesweg), pl. Bronisława KomorowskiegoMapka (Max-Halbe-Platz) i właśnie ul. Adama Mickiewicza (Bärenweg).

Dolny Wrzeszcz na fragmencie planu Gdańska Kafemanna z 1920 r. z zaznaczonymi koszarami łączności i głównymi ulicami. Strzałka w dół: Heerensanger (al. Legionów). Strzałka w lewą stronę: Brösener Weg (Chrobrego). Strzałka w prawą stronę: Labes Weg (Lelewela), dochodząca do Max Haalbe Platz (pl. Komorowskiego) i Bärenweg (Mickiewicza). Dolny Wrzeszcz na fragmencie planu Gdańska Kafemanna z 1920 r. z zaznaczonymi koszarami łączności i głównymi ulicami. Strzałka w dół: Heerensanger (al. Legionów). Strzałka w lewą stronę: Brösener Weg (Chrobrego). Strzałka w prawą stronę: Labes Weg (Lelewela), dochodząca do Max Haalbe Platz (pl. Komorowskiego) i Bärenweg (Mickiewicza).
Do 1918 r. była to zresztą granica miejskiej zabudowy - dalej (w kierunku obecnej Zaspy) rozpościerał się Wielki Plac Ćwiczeń. Kiedy jego teren (nie licząc drobnego wycinka) w 1921 r. został przekazany miastu, władze gdańskie przeznaczyły go z jednej strony pod nowe, cywilne lotnisko (otwarte w czerwcu 1923 r.), a z drugiej strony - pod budownictwo mieszkaniowe.

Labesweg, czyli kolebka gdańskiego lotnictwa Labesweg, czyli kolebka gdańskiego lotnictwa

W ten sposób zasadniczo w drugiej połowie lat 20. XX w. obszar między wspomnianymi ulicami a obecną ul. Tadeusza Kościuszki został niemal w całości zabudowany. Powstał cały, nowy kwartał zabudowy. To właśnie tzw. Nowy Wrzeszcz.

Polenhof. Jak powstał polski kwartał w Gdańsku Polenhof. Jak powstał polski kwartał w Gdańsku

Projekt słynnego gdańskiego architekta



Interesujący nas budynek poczty nie był duży, także dlatego, że był to już drugi (po tym przy al. Grunwaldzkiej) urząd pocztowy dla Wrzeszcza. Obiekt był dwukondygnacyjny, przykryty czterospadowym dachem, wykonany z czerwonej, ciemnej cegły. Była to oczywiście placówka Poczty Wolnego Miasta Gdańska, a nie Poczty Polskiej w Gdańsku.

Budynek zaprojektował jeden z najsłynniejszych architektów działających w Wolnym Mieście Gdańsku, czyli Adolf Bielefeldt (1876-1934). Do dziś zachował się szereg obiektów, których projekty wyszły spod jego ręki, albo przy których miał on znaczący współudział.

Czym był ceglany ekspresjonizm w Gdańsku i dlaczego różnił się od białego modernizmu w Gdyni? Czym był ceglany ekspresjonizm w Gdańsku i dlaczego różnił się od białego modernizmu w Gdyni?

W Gdańsku do jego najsłynniejszych realizacji należy zaliczyć kompleks budynków Powszechnej Rejonowej Kasy Chorych przy ul. Wałowej, siedzibę Gdańskiego Monopolu Tytoniowego przy ul. Łąkowej czy gmach Gimnazjum Realnego przy ul. Topolowej.

Wśród obiektów, które nie przetrwały do naszych czasów, warto przypomnieć choćby synagogę w Sopocie, budynek Zachodniopruskiego Towarzystwa Ubezpieczeń w Śródmieściu, czy pomnik 17. pułku artylerii ciężkiej w Brzeźnie.

W Sopocie poza szeregiem willi (w tym znanych, jak np. willa Basnera czy Seehaus, a obecna Maryla) zaprojektował m. in. Kościół Pokoju (dziś Zbawiciela) i Hotel Eden.

Koniec lata na sopockiej plaży przed 103 laty Koniec lata na sopockiej plaży przed 103 laty

Budynek poczty na obecnej ul. Mickiewicza był jedną z ostatnich realizacji Bielefeldta, który zmarł w 1934 r.

Rzadka perspektywa poczty we Wrzeszczu



Sam wizerunek poczty zbudowanej przy dawnej Bärenweg był znany. Aby jednak przedstawić jego historyczny kształt najczęściej do tej pory używano zdjęcia prezentującego budynek od strony północnej, tj. od obecnego pl. Komorowskiego.

Ilustracja przedstawiająca zbudowaną w 1929 r. pocztę przy Bärenweg (dziś ul. Mickiewicza) od strony obecnego pl. Komorowskiego. To ujęcie było do tej pory najczęściej używane do przedstawienia dawnego wyglądu poczty. Ze zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej. Ilustracja przedstawiająca zbudowaną w 1929 r. pocztę przy Bärenweg (dziś ul. Mickiewicza) od strony obecnego pl. Komorowskiego. To ujęcie było do tej pory najczęściej używane do przedstawienia dawnego wyglądu poczty. Ze zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej.
W tym kontekście, prezentowana w tym artykule widokówka, wyprodukowana już w latach II wojny światowej, jest nowością.

Na zdjęciu widać ponadto w tle najpewniej fragment garaży taboru służb telegraficznych, które postawiono w 1938 r. miejscu rozebranych wcześniej budynków.

Detale poczty przy Bärenweg/Mickiewicza



Sam fakt, że pocztówka została wydana przez wydawnictwo Foto Sönnke nie musi wskazywać, że budynek został uwieczniony już w latach II wojny światowej. Sönnke był wydawcą znanym z dostarczania fotografii przynajmniej od początku lat 30. XX w. do największych gazet gdańskich, na czele z "Danziger Neueste Nachrichten", a następnie "Danziger Vorposten".

To właśnie fotograf (lub fotografowie) od Hansa Sönnke wykonali na zlecenie gdańskich decydentów szereg zdjęć dokumentujących "powrót Gdańska do macierzy" w 1939 r., czyli przygotowania oraz przebieg walk w Gdańsku i okolicy.

Historia jednego zdjęcia: Foto-ikona z wybuchu II wojny światowej Historia jednego zdjęcia: Foto-ikona z wybuchu II wojny światowej

Ale na okres wojny wskazują dwa konkretne detale widoczne na zdjęciu.

Po pierwsze, przy wejściu rzuca się w oczy biały szyld z czarnymi literami. Choć jakość zdjęcia nie pozwala odczytać dokładnie jego treści, nie ulega wątpliwości, że to tabliczka Poczty Rzeszy (Reichspost). Poczta Wolnego Miasta Gdańska została zunifikowana z Pocztą Rzeszy rzecz jasna po włączeniu Wolnego Miasta do Niemiec (nielegalnym, w świetle prawa), a dokładniej pod koniec października 1939 r.

Widoczna na zdjęciu biała tablica z czarnymi literami to szyld Poczty Rzeszy, który nie mógł w tym miejscu wisieć przed październikiem 1939 r. Widoczna na zdjęciu biała tablica z czarnymi literami to szyld Poczty Rzeszy, który nie mógł w tym miejscu wisieć przed październikiem 1939 r.
Drugi detal. Na dachu widać - wszystko na to wskazuje - syrenę alarmową. To z kolei przykład instalowania aparatury, które miały służyć do ostrzegania ludności przed nalotami bombowymi. Choć tzw. bierną obronę przeciwlotniczą (do niej zaliczano także rozwój infrastruktury do ostrzegania przed bombardowaniami) zaczęto tworzyć w Gdańsku jeszcze w latach 30. XX w., to jednak prawdopodobne, że na tym budynku syrena alarmowa została zainstalowana już po wybuchu wojny.

Syrena alarmowa na dachu budynku dawnej poczty to druga poszlaka mówiąca o  tym, że zdjęcie powstało już w czasie II wojny światowej. Syrena alarmowa na dachu budynku dawnej poczty to druga poszlaka mówiąca o  tym, że zdjęcie powstało już w czasie II wojny światowej.

Dawna poczta dziś



Jak oceniasz decyzję o adaptacji dawnego budynku poczty na cele mieszkalno-usługowe?

W pierwszej dekadzie wieku Poczta Polska sprzedała budynek, który następnie został przebudowany i zaadaptowany na cele mieszkalno-usługowe przez firmę deweloperską Euro Styl. Podczas prac odtworzono przy tym m. in. zniszczony w wyniku działań wojennych dach. Zachowano więc zabytkowy obiekt, nadając mu nowe życie i funkcje.

Warto docenić, że projekt zatytułowano (po prostu) Dawna Poczta, rezygnując tym samym (z niestety popularnych nadal) pomysłów, by nowym inwestycjom w historycznych lokalizacjach nadawać zupełnie nowe, w ogóle niekorespondujące z tożsamością miejsca, nazwy...

  • W odnowionym budynku poczty przy ul. Mickiewicza odnajdziemy detale ekspresjonizmu ceglanego, stylu charakterystycznego dla gdańskiego budownictwa lat 30 XX w.
  • W odnowionym budynku poczty przy ul. Mickiewicza odnajdziemy detale ekspresjonizmu ceglanego, stylu charakterystycznego dla gdańskiego budownictwa lat 30 XX w.
  • W odnowionym budynku poczty przy ul. Mickiewicza odnajdziemy detale ekspresjonizmu ceglanego, stylu charakterystycznego dla gdańskiego budownictwa lat 30 XX w.
  • W odnowionym budynku poczty przy ul. Mickiewicza odnajdziemy detale ekspresjonizmu ceglanego, stylu charakterystycznego dla gdańskiego budownictwa lat 30 XX w.


Autor dziękuje Wojciechowi Gruszczyńskiemu, twórcy funkcjonującej już od przeszło dwóch dekad strony www.danzig-online.pl, za użyczenie skanu pocztówki z jego zbiorów.

O autorze

autor

Jan Daniluk

- doktor historii, adiunkt na Wydziale Historycznym UG, badacz historii Gdańska w XIX i XX w., oraz historii powszechnej (1890-1945).

Opinie wybrane

Wszystkie opinie (39)

alert Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Wydarzenia

Majówkowe zwiedzanie Stoczni vol.7

20 zł
spacer

Sprawdź się

Sprawdź się

Charakterystyczny gdański napitek alkoholowy, to:

 

Najczęściej czytane