wiadomości

stat

Patroni tramwajów: Oscar Kupferschmidt

artykuł historyczny
Oscar Kupferschmidt był pionierem gdańskiej komunikacji tramwajowej.
Oscar Kupferschmidt był pionierem gdańskiej komunikacji tramwajowej.

W dwudziestym czwartym odcinku naszego cyklu "Patroni gdańskich tramwajów" przedstawiamy sylwetkę Oscara Kupferschmidta. Tydzień temu napisaliśmy o Marianie Seredyńskim, a za tydzień przedstawimy historyka architektury - prof. Jerzego Stankiewicza.



Oscar Kupferschmidt (ur. 28 maja 1844, zm. 14 sierpnia 1922), patron tramwaju Bombardier Flexity Classic o numerze bocznym 1005, pochodził z rodziny, która dopiero w XIX wieku osiągnęła pewną pozycję. Jego dziadek Adalbertus Kupferschmidt (1778-1858) urodził się w  Stolzenbergu (Chełm), stanowiącym dziś dzielnicę, a w tamtym czasie konkurencyjne dla Gdańska miasto. Później mieszkał na Starym Mieście przy ul. Garncarskiej (Töpfergasse) i trudnił się garncarstwem. Synowie garncarza, Heinrich Adolph (1817-1885) i David Alexander Kupferschmidt (1819-1880) inwestowali zgromadzone oszczędności w branży spirytusowej, m.in. w dzierżawę sławnej wytwórni i probierni "Pod Łososiem" przy ul. Szerokiej.

Oscar Kupferschmidt, syn Heinricha Adolpha, ukończył szkołę realną św. Piotra i Pawła, następnie uczył się zawodu kupca. Jako młody mężczyzna wstąpił do wojska i w stopniu porucznika brał udział w prowadzonych przez Prusy wojnach przeciwko Danii (1866) i Francji (1870-1871).

Zachowany do dziś tramwaj pochodzący z pierwszej serii pojazdów konnych sprowadzonych w 1873 r. Pierwotnie był to wagon piętrowy, ale w okresie elektryfikacji linii tramwajowych usunięto górną platformę oraz przebudowano go na letni wagon doczepny, pozbawiony szyb w oknach.
Zachowany do dziś tramwaj pochodzący z pierwszej serii pojazdów konnych sprowadzonych w 1873 r. Pierwotnie był to wagon piętrowy, ale w okresie elektryfikacji linii tramwajowych usunięto górną platformę oraz przebudowano go na letni wagon doczepny, pozbawiony szyb w oknach. fot. Krzysztof Koprowski/trojmiasto.pl
Wkrótce po zakończeniu wojny francusko-pruskiej, berliński finansista (i spekulant) Heinrich Quistorp uzyskał koncesję na budowę i eksploatację linii tramwaju konnego z Gdańska do Oliwy. 15 maja 1872 r. rozpoczęła działalność gdańska filia należącej do Quistorpa spółki DPEG, a jej dyrektorem został Oscar Kupferschmidt.

Ponad rok zajęła budowa linii, a pierwsze tramwaje konne pokonały trasę z okolic Góry Gradowej (Brama Oliwska) aż do zajezdni w Oliwie 21 czerwca 1873 r. Do obsługi tej linii DPEG zamówiła w firmie F. Grums Wagenfabrik KG z Hamburga-Hammerbrook 18 piętrowych wagonów, z których na czas udało się sprowadzić zaledwie 10. Były to ciężkie, piętrowe pojazdy o masie netto 4,25 tony, sprawiające niemało kłopotów koniom przy ruszaniu z miejsca. Koszt jednego wagonu wynosił 5400 marek.

Oscar Kupferschmidt jest patronem tramwaju Bombardier o numerze bocznym 1005.
Oscar Kupferschmidt jest patronem tramwaju Bombardier o numerze bocznym 1005. fot. Łukasz Unterschuetz/trojmiasto.pl
Niestety, w tym czasie DPEG popadła w tarapaty finansowe związane z krachem na berlińskiej giełdzie i już 25 października 1873 r. zaczęła ograniczać kursowanie pojazdów. Przystąpiono także do sprzedaży posiadanych koni. W 1875 r. skrócono trasę do odcinka Śródmieście - Strzyża Dolna (okolice dzisiejszego Klubu Żak), a wkrótce tramwaje jeździły już tylko do rynku we Wrzeszczu (na którego tyłach powstała zajezdnia przy ul. Partyzantów, w miejscu, gdzie obecnie znajduje się osiedle Quattro Towers). Niepotrzebne tory rozebrano, a zajezdnia w Oliwie stała się fabryką mydła i więzieniem dla włóczęgów.

Gdańska filia DPEG była przez 2 lata wystawiona na sprzedaż, jednak nie znalazł się na nią nabywca. Ostatecznie w 1877 r. przejął ją... dotychczasowy dyrektor Oscar Kupferschmidt, oferując sumę 173 tys. marek. Wkrótce zawiązał spółkę z Otto Braunschweigem, działającą pod nową nazwą Danziger Strassen-Eisenbahn (DSE).

Nagłówek papieru firmowego spółki DSE
Nagłówek papieru firmowego spółki DSE
Nowa firma z zapałem przystąpiła do rozbudowy sieci połączeń. 25 czerwca 1878 r. ruszyła nowa linia, łącząca Targ Sienny z Orunią (ul. Gościnna). Jednocześnie, dzięki zapoczątkowanemu przez nadburmistrza Leopolda von Wintera ograniczaniu roli dawnych fortyfikacji gdańskich i poszerzeniu przejazdów przy Bramie Wyżynnej, można było wprowadzić tramwaj do historycznego Śródmieścia.

W maju 1885 r. tramwaje z Wrzeszcza, zamiast kończyć kurs na Targu Siennym, dotarły po raz pierwszy na Długi Targ. W kolejnym etapie Kupferschmidt i Braunschweig zaplanowali dwie nowe linie, prowadzące do Bramy Żuławskiej oraz na Dolne Miasto. Na wolnym jeszcze terenie przy nieistniejącej już ul. Wiosennej (Lenzgasse) powstała duża zajezdnia z halą na 18 wagonów, stajnią dla 72 koni, kuźnią i warsztatem. Dwie nowe linie zaczęły funkcjonować 14 lipca 1885 r. Wkrótce powstały kolejne: przez ul. Toruńską i ówczesny dworzec kolejowy, a następnie Żabim Krukiem do Śródmieścia oraz z Targu Siennego przez Nowe Ogrody i Siedlce do Emaus. W 1891 r. spółka DSE posiadała 58 wagonów i 176 koni, a na sześciu liniach o łącznej długości 20,9 km przewiozła 2 847 882 pasażerów. Bilety, w zależności od trasy, kosztowały 10 lub 20 fenigów.

Tramwaj konny na Targu Siennym przed Bramą Wyżynną
Tramwaj konny na Targu Siennym przed Bramą Wyżynną
Nadchodziła jednak rewolucja w branży tramwajowej: już w 1881 r. na ulice Berlina wyjechał pierwszy tramwaj z napędem elektrycznym. Dzięki nowemu napędowi tramwaje stawały się tańsze w eksploatacji, osiągały większą prędkość i lepiej pokonywały wzniesienia. Właściciele DSE wcześnie zainteresowali się możliwościami elektryfikacji gdańskiej sieci tramwajowej, jednak nie widzieli możliwości przeprowadzenia zmian własnymi siłami. Dlatego też majątek DSE został sprzedany firmie Allgemeine Electricitäts-Gesellschaft, która przekazała go swojej spółce-córce o nazwie ALS (Allgemeine Lokal- und Strassenbahngesellschaft). Dotychczasowy współwłaściciel DSE, Oscar Kupferschmidt, został dyrektorem gdańskiego oddziału ALS, nadal więc był kluczową osobą decydującą o kierunkach rozwoju komunikacji miejskiej w Gdańsku.

Po okresie prób i budowie niezbędnej infrastruktury, regularne kursy tramwajów elektrycznych ruszyły latem 1896 r. i... trwają po dziś dzień. Trzeba tu wspomnieć, że pod koniec XIX wieku powstała jeszcze jedna spółka, eksploatująca tramwaje elektryczne, nosząca nazwę Danziger Elektrische Strassenbahn AG (DES). Zbudowała ona własną zajezdnię w Nowym Porcie oraz linie z Nowego Portu do Śródmieścia i przez Brzeźno do Wrzeszcza. W 1903 r. ALS i DES zostały połączone w jedno przedsiębiorstwo, które funkcjonowało aż do marca 1945 r.

Wróćmy jeszcze do Oscara Kupferschmidta. Pionier gdańskiej komunikacji tramwajowej zasłużył się także na innych polach. W latach 1893-1902 był członkiem Rady Miejskiej, a w 1899 r. stał na czele społecznego komitetu budowy ewangelickiego kościoła Lutra we Wrzeszczu (dziś to rzymskokatolicki kościół przy ul. Sobótki 20).

Dodaj zdjęcie do artykułu

Opinie (29)

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

Klikając "wyślij", akceptujesz regulamin dodawania opinii.
zamknij

Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Opinie niezwiązane z tematem artykułu, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.

- jeżeli uważasz, że dana opinia nie powinna się tu znaleźć, zgłoś ją do moderacji.

kalendarz historyczny

1817 Powstała Królewska Szkoła Nawigacyjna Królewska Szkoła Nawigacyjna powstała w Gdańsku, kształcąca do 1920 r. szyprów i nawigatorów. Od 1826 mieściła się przy ulicy Karpiej.