• Kino
  • Mapa
  • Ogłoszenia
  • Forum
  • Komunikacja
  • Raport
Skopiowano

Z(a)nikające gdańskie pomniki

Jan Daniluk
24 lutego 2019 (artykuł sprzed 3 lat) 
Opinie (256)
  • Pomnik poległych z 5. pułku grenadierów, odsłonięty 13 sierpnia 1933 r., koniec lat 30. XX w.  
Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera. Obecnie pozbawiony dawnych napisów pełni funkcję słupa ogłoszeniowego Muzeum Narodowego w Gdańsku.
  • Krajowy Pomnik Poległych na tzw. Ruinie, odsłonięty 30 lipca 1933 r., 1940 r. Ze zbiorów  
 Krzysztofa Gryndera. Był najwyższym z dawnych pomników Gdańska, mierzył 17 metrów. Po II wojnie światowej został zaadoptowany na pomnik ku czci  Obrońców Wybrzeża w 1939 r. i jednocześnie "wyzwolicieli" z 1945 r. Rozebrany w 1957 r.
  • Pomnik poświęcony 17. pułkowi artylerii ciężkiej. Ze  zbiorów Krzysztofa Gryndera.  Projektantem wysokiego na 15 m. monumentu był słynny arch. Adolf Bielefeldt. Pomnik został odsłonięty 2 września 1928 r. na pozostałościach jednej z baterii artyleryjskich w tzw. Lasku Brzeźnieńskim. Został rozebrany ostatecznie pod koniec lat 50. XX w. Do dziś można rozpoznać miejsce, gdzie stał.
  • Pomnik poległych ze Stogów, odsłonięty 21 sierpnia 1921 r. Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera. Znajdował się niedaleko północno-zachodniego krańca Pustego Stawu. Zlikwidowany po 1945 r.
  • Pomnik poległych z Sobieszewa, odsłonięty 17 września 1922 r. Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera. Po zakończeniu II wojny światowej przerobiony na pomnik przyjaźni radziecko-polskiej. Po 1989 r. popadł w ruinę, jego resztki ostatecznie zniknęły w 1999 r., wraz z poszerzeniem sąsiedniej posesji o teren, gdzie znajdował się pomnik.

Głośny ostatnimi dniami spór o pomnik ks. Henryka Jankowskiego, a szerzej - o celowość upamiętnienia tego kontrowersyjnego, nieżyjącego już duchownego w kontekście ostatnich doniesień medialnych - jest dobrym pretekstem, by przypomnieć, że to nie pierwszy raz, kiedy z krajobrazu miasta usuwane są monumenty.



Trzeba przyznać, że nigdy akcja usuwania w Gdańsku pomników nie była tak dokładnie udokumentowana (przez samych jej autorów!), jak obecnie, ani nie odbiła się tak szerokim echem poza granicami miasta. Choćby tylko pod tymi dwoma względami wydarzenia z ostatnich dni są szczególne. Także i powody, dla których doszło do zniszczenia pomnika wspomnianego duchownego są zasadniczo inne, niż na przestrzeni ostatnich kilku dekad.

Losy gdańskich monumentów były różne, niekiedy zaskakujące. Część z nich zresztą przetrwała do dziś, po innych z kolei śladów nie ma już żadnych. Kiedy powstały i w jakich okoliczności z(a)nikały gdańskie pomniki? Zapraszam na krótką podróż śladami wybranych monumentów, w których zapisano historię miasta.

Pomniki w dawnym Gdańsku



Nie licząc Fontanny Neptuna z XVII w., jak i figur wewnątrz budowli (np. w świątyniach) bądź zdobiących ich szczyty lub dachy (te celowo pominąłem), pomniki pojawiły się w krajobrazie Gdańska dopiero w drugiej połowie XIX w. Co ważne, w większości były to monumenty wojskowe lub poświęcone władcom lub członkom panującego rodu. Wśród wojskowych były zarówno poświęcone danym jednostkom (i ich poległym żołnierzom), jak i jeńcom wojennym.

Pierwsze pomniki na Starym Przedmieściu



Na terenie garnizonu gdańskiego pierwszy taki pomnik poświęcony został poległym z 33. pułku fizylierów. Został odsłonięty 27 listopada 1872 r. na Starym Przedmieściu, przy dzisiejszej ul. Żabi Kruk (dziś nie ma po nim śladu). Co ciekawe, jego autorem był słynny rzeźbiarz Peter Fuchs. Szerzej jest on znany przede wszystkim jako autor kamieniarki w słynnej Katedrze w Kolonii.

  • Uroczystość odsłonięcia pomnika Księcia Fryderyka Karola Hohenzollerna na terenie koszar w Strzyży Górnej, 23 czerwca 1900 r. Najpewniej w latach 1919-1920 został zdemontowany i wywieziony, dziś nie ma po nim śladu.
  • Niezwykle rzadkie ujęcie - zdjęcie prasowe pomnika poległych w Parku Oliwskim, 1927 r. Ze  
zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej. Pomnik został odsłonięty 1 czerwca 1924 r. Był też jednym z pierwszych, które zostały celowo zlikwidowane przez polskie władze (już w kwietniu 1945 r.).
  • Pomnik poległych z 33. pułku fizylierów, odsłonięty 27 listopada 1872 r. na Starym  Przedmieściu, przy obecnej ul. Żabi Kruk (dziś pomnika już nie ma). Ze zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej.
  • Pomnik zmarłych w niewoli pruskiej w Gdańsku i okolicy jeńców francuskich, ufundowany na  Cmentarzu Garnizonowym na pewno przed 1894 r., zdjęcie prasowe z 1932 r. Ze zbiorów PAN Biblioteki Gdańskiej.
  • Obecny stan pomnika jeńców francuskich na Cmentarzu Garnizonowym, 2018 r.
  • Obecny stan pomnika jeńców austriackich na Cmentarzu Garnizonowym, 2018 r.
Zaledwie pół roku później (16 maja 1873 r.), i to całkiem niedaleko, bo na Placu Wałowym, stanął z kolei pomnik poległych z 4. pułku grenadierów. Jego autorem był (wszystko na to wskazuje) miejski architekt Julius Albert Gottlieb Licht, współpracujący blisko ze słynnymi nadburmistrzem Gdańska Leopoldem von Winterem. Po tym pomniku też praktycznie już nic nie pozostało.

"Zagłębie" w rejonie Góry Gradowej



Kolejnym miejscem, gdzie pojawiło się sporo pomników, były fortyfikacje Góry Gradowej i przylegający do nich Cmentarz Garnizonowy. Na terenie fortu (na pewno przed 1889 r.) ufundowano skromny pomnik pułku von Diericke (jednostki, która broniła umocnień w 1807 r.) oraz w 1898 r. Pomnik Żołnierzy Rosyjskich.

Pomnik pamięci żołnierzy rosyjskich, którzy polegli w walkach o Gdańsk w XVIII i na początku XIX w. Odsłonięto go 27 września 1898 roku. Pomnik pamięci żołnierzy rosyjskich, którzy polegli w walkach o Gdańsk w XVIII i na początku XIX w. Odsłonięto go 27 września 1898 roku.
Po drugiej stronie, na wspomnianej nekropolii, pojawił się (najpóźniej w 1894 r.) pomnik zmarłych w pruskiej niewoli jeńców francuskich, a w 1913 r. pomnik zmarłych w niewoli pruskiej jeńców austriackich.

Ostatnie trzy stoją po dziś dzień, choć stan zachowania szczególnie ostatniego z nich pozostawia wiele do życzenia.

"Cywilne" wyjątki



Z pozostałych monumentów należy wymienić pomniki: króla Fryderyka Wilhelma III Hohenzollerna i jego żony, królowej Luizy Augusty von Mecklemburg-Strelitz, który udekorował szczyt Pachołka w Oliwie (w 1899 r.), pomnik księcia Fryderyka Karola Hohenzollerna, który odsłonięty został na terenie koszar w Strzyży Górnej (w 1899 r.), uwieczniony na setkach pocztówek i zdjęć pomnik cesarza Wilhelma I Hohenzollerna na koniu (z 1903 r.), największy i zapewne najsłynniejszy pomnik poległych (z okresu tzw. wojen zjednoczeniowych) na Targu Drzewnym (z 1904 r.) oraz pomnik 128. pułku piechoty, który stanął na dziedzińcu koszar przy obecnej ul. Sadowej (z 1906 r.).

Wyjątkami w tym zalewie wojskowych monumentów były dwa pomniki: wynalazcy druku Johannesa Gutenberga (z 1895 r.), który stanął w altanie w Parku Jaśkowej Doliny oraz Daniela Gralatha, burmistrza, naukowca i fundatora Wielkiej Alei (z 1893 r.).

Pierwsze zniknięcie



Żaden z wymienionych wyżej pomników nie przetrwał do naszych czasów w pierwotnej formie. O ile jednak większość ze wszystkich wspomnianych dotąd monumentów zlikwidowana (lub okaleczona) została dopiero w 1945 r. lub w kolejnych latach (o czym dalej), to rzecz inaczej miała się z pomnikiem członka rodziny Hohenzollernów z koszar w Strzyży Górnej.

W związku z likwidacją garnizonu gdańskiego, koszary zostały w lutym 1920 r. opuszczone przez oddziały niemieckie. Wiele wskazuje na to, że pomnik księcia Fryderyka Karola Hohenzollerna został celowo zdemontowany i wywieziony na zachód, do nowego garnizonu, przez samych wojskowych.

Finansowanie pomników - niemal wyłącznie ze zbiórek



Prawdziwe zmiany na "pomnikowej mapie" czekały Gdańsk dopiero po I wojnie światowej. W okresie międzywojennym powstało ponad 20 nowych, wolnostojących (pod gołym niebem) monumentów. Były to niemalże wyłącznie pomniki poległych (Kriegerdenkmäler), zwane też pomnikami wojaków czy weteranów. Poza pojedynczymi wyjątkami, wszystkie powstały z inicjatywy lokalnych organizacji zrzeszających weteranów (Kriegervereine). Finansowanie projektu odbywało się poprzez zbiórki pieniędzy, w które włączały się różne stowarzyszenia i instytucje publiczne.

  • Obecny stan pomnika policjantów (odsłoniętego 16 lipca 1922 r.) na Cmentarzu  Garnizonowym, 2018 r.
  • Pomnik na mogile wojennej marynarzy z SMS "Magdeburg", odsłonięty 20 września 1925 r.  na Cmentarzu Garnizonowym. Za: Christliche Kunst 1925
  • Obecny stan pomnika na mogile wojennej marynarzy z SMS "Magdeburg" na Cmentarzu Garnizonowym, 2018 r.
  • Obecny stan pomnika jeńców rosyjskich, odsłoniętego 22 września 1929 r. na Cmentarzu Garnizonowym, 2018 r.
  • Pomnik 128. pułku piechoty, jednostki, która stacjonowała w Gdańsku od 1881 r. do 1920 r. Pomnik został odsłonięty w 1906 r. z okazji 25-lecia jednostki na dziedzińcu koszar przy ul. Sadowej. Jeszcze 10 lat temu były zachowane resztki jego cokołu. Za: Geschichte des Danziger Infanterie-Regiments Nr. 128
W okresie międzywojennym dopiero po odsłonięciu pomnika przekazywano go uroczyście na utrzymanie władzom (tu: Senatowi Wolnego Miasta Gdańska). Monumenty najczęściej przybierały formy obelisków i kolumn, rzadziej sarkofagów czy steli.

"Boom" na pomniki poległych



Uwzględniając obszar dzisiejszego Gdańska, już w 1920 r. pierwszy pomnik poległych stanął w Górkach Zachodnich oraz na Oruni, a w 1921 r. - na Stogach. W 1922 r. pojawiło się kolejnych pięć: na Cmentarzu Garnizonowym (poległych policjantów), dalej w Sobieszewie, na Błoniach, w Nowym Porcie i Św. Wojciechu. Poza pomnikiem policjantów, wszystkie one upamiętniały zmarłych żołnierzy nie z konkretnej jednostki, ale pochodzących z danej miejscowości lub dzielnicy.

W latach 1923-1925 w różnych dzielnicach i wsiach, które obecnie wchodzą w skład Gdańska, co roku pojawiały się trzy nowe pomniki poległych. W kolejnych latach między 1927-1929 liczba nowych pomników spadła, do jednego rocznie (w tej grupie znalazł się także pomnik poległych jeńców rosyjskich, który - podobnie jak pozostałe mu podobne - stanął na Cmentarzu Garnizonowym).

Lata trzydzieste i okres II wojny światowej



W latach trzydziestych ufundowano raptem już tylko trzy nowe monumenty. W latach II wojny światowej (dokładnie: w 1943 r.) na Pachołku, blisko wspomnianego pomnika królowej Luizy, odsłonięto drugi monument - poświęcony poległym gdańszczanom na frontach toczonej właśnie wojny (w domyśle: głównie żołnierzom poległym pod Stalingradem). Był to ostatni pomnik, jaki powstał w niemieckim Gdańsku.

Jedyna gdańska tablica poległych - dziś... za oceanem



Równolegle (po 1920 r.) większość świątyń otrzymała własne (wewnętrzne) pomniki, a na ścianach wielu budynków użyteczności publicznej (urzędów, szkół itd.) zawisły tablice upamiętniające pracowników, którzy zginęli na frontach Wielkiej Wojny.

Jako ciekawostkę można wskazać, że dziś najpewniej jedyną taką tablicą, jaka się zachowała w oryginalnej formie, jest dawna tablica wymieniające poległych Żydów gdańskich, którzy ginęli w pruskich mundurach za Kajzera, a która została w latach dwudziestych odsłonięta na Wielkiej Synagodze. W związku z wymuszoną emigracją ludności żydowskiej z Wolnego Miasta i sprzedażą także samej synagogi w latach 1938-1939, wywieziono do USA m.in. wspomnianą tablicę. Dziś przechowywana jest w zbiorach Muzeum Żydowskiego w Nowym Jorku.

Z(a)nikanie pomników



Powróćmy jednak do pomników. Niektóre z nich (jak chociażby ten z Oliwy) zlikwidowano jeszcze w kwietniu 1945 r., w pierwszych tygodniach funkcjonowania nowych, polskich już organów władzy. Większość jednak zniknęła z przestrzeni miasta niemal niezauważenie, po cichu i znacznie później.

Zasadniczo w pierwszej kolejności łupem padały wykonane (najczęściej) z brązu tabliczki z napisami czy inne elementy pomników. Tak okaleczone monumenty nierzadko stały jeszcze kilka czy nawet kilkanaście lat. Kiedy straciły swoje symboliczne znaczenie, stały się jedynie bezimiennymi obiektami, z biegiem lat zapominanymi elementami krajobrazu, podobnie jak zwykłe głazy narzutowe czy duże drzewa.

  • Pomnik poległych z 4. Pułku grenadierów, odsłonięty 16 maja 1873 r. na Placu Wałowym na Starym Przedmieściu. Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera. Został zlikwidowany kilkanaście lat po wojnie.
  • Pomnik Żołnierzy Rosyjskich z 1898 r. Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera.  To najstarszy, zachowany w pierwotnej formie i niezniszczony, pomnik wojenny w Gdańsku. Stoi do dziś na terenach pofortecznych Góry Gradowej (blisko ul. gen. J. Dąbrowskiego).
  • Zdjęcie prasowe (powojenne) dawnego pomnika poległych przy kościele Lutra (dziś: kościele  
 pw. św. Apostołów Piotra i Pawła) we Wrzeszczu. Za: Unser Danzig 1973.  Pomnik został odsłonięty 14 września 1924  r. Na zdjęciu pozbawiony jest dawnych tablic. Zniknął ostatecznie w 2008 r.
  • Pomnik poległych z Nowego Portu, odsłonięty 1 października 1922 r. Za: Christliche Kunst 1925. Po 1945 r. pomnik został zniszczony, przetrwał cokół. 6 października 1957 r. wykorzystano go, ustawiając na nim figurę Niepokalanego Serca Maryi. W takiej formie pomnik istnieje do dziś.
Likwidowane były dopiero, kiedy ktoś sobie o nich przypomniał, zwrócił uwagę, albo prozaicznie - gdy zawadzały przy realizacji inwestycji (wytyczania ulicy, budowy domu itd.).

Jednymi z lepiej zachowanych jeszcze trzy lata po wojnie były wspomniane dwa najstarsze ze Starego Przedmieścia, odsłonięte w latach siedemdziesiątych XIX w. Pojawiły się zresztą (niepozbawione racji) głosy w prasie gdańskiej, by je zachować, bo wśród wyrytych na tablicach nazwisk poległych jednostek niejedno brzmiało po polsku, co miało stanowić koronny argument za zachowaniem obelisków. Oba jednak podzieliły los większości innych gdańskich pomników poległych i zostały ostatecznie zlikwidowane (na pewno przed 1958 r.).

"Drugie życie" okaleczonych pomników



Niektóre pomniki jednak nie zostały całkowicie zniszczone. Pozbawione części elementów dostały "drugie życie". Cokół po pomniku Cesarza Wilhelma I Hohenzollerna (zlikwidowanym jeszcze w 1945 r.) był w 1946 r. wykorzystany jako mównica podczas uroczystości pierwszej rocznicy "wyzwolenia" miasta.

Monument w postaci fontanny, pomnik 5. pułku grenadierów, który został odsłonięty w 1933 r., do dziś pełni inną funkcję. Pozbawiony dawnych napisów stoi na skraju zieleńca, przy skrzyżowaniu ul. Św. Trójcy i ul. Okopowej. Pozbawiony dawnych napisów przez pewien czas pełnił funkcję słupa ogłoszeniowego.

Jeszcze inny pomnik (z 1939 r., poświęcony poległym na morzach I wojny światowej marynarzom) w postaci dużego głazu narzutowego przez lata stał, nikomu nie wadząc, na działce jednego z przedszkoli w Dolnym Wrzeszczu. Pięć lat temu został jednak nieoczekiwanie zdemontowany i przeniesiony poza teren przedszkola (leży przewrócony do dziś na Placu Bp. O'Rourke).

Nowe pomniki na gruzach starych



W 1957 r. wykorzystano zachowany cokół dawnego pomnika poległych z Nowego Portu (odsłoniętego w 1922 r.) i ustawiono na nim figurę Niepokalanego Serca Maryi (pomnik stoi przed kościołem pw. Niepokalanego Serca Maryi). W 1965 r. na Targ Drzewny, na miejsce, gdzie stał kiedyś niemiecki pomnik poległych, trafił sprowadzony z Warszawy (a pierwotnie odsłonięty w przedwojennym Lwowie) pomnik króla Jana Sobieskiego. W 1977 r. wykorzystano cokół pomnika Hohenzollernów na Pachołku, stawiając na nim pomnik z okazji 350-lecia morskiej Bitwy pod Oliwą.

Ciekawy przypadek stanowi wreszcie pomnik Daniela Gralatha z Wielkiej Alei. Po wojnie pierwotną tablicę zastąpiono nową, która honorowała pomordowanych harcerzy i harcerski polskie. W 2003 r. skauci otrzymali osobne miejsce pamięci, zaś pomnikowi Gralatha przywrócono pierwotne znaczenie, fundując nową tablicę z odpowiednią inskrypcją.

Metamorfozy pomników



Najciekawsze są jednak przykłady, kiedy dawnym (tj. sprzed 1945 r.) pomnikom niemieckim nadano nowe funkcje. Innymi słowy starano się je wykorzystać na nowo, w nowych już realiach. Krajowy Pomnik Poległych z 1933 r., stojący na tzw. Ruinie (dziś jest to "wyspa" między Podwalem Grodzkim a Wałami Jagiellońskimi) został w 1945 r. przemieniony w pomników poświęcony z jednej strony obrońcom (polskim) Gdańska z 1939 r., z drugiej - Armii Czerwonej, która wyparła z miasta wojsko niemieckie.

Pomnik - jak się wydaje - nie miał jednej, obowiązującej nazwy (spotkałem dane o "pomniku wolności"). W maju lub czerwcu 1945 r. zastąpiono rzeźbę orła pruskiego nietypową w formie rzeźbą orła polskiego (z głową zwróconą w lewą stronę), umieszczono też tablicę z nowym napisem: "Tu spoczywają prochy nieznanego bojownika sprawy polskiej zamęczonego przez hitlerowskiego oprawcę. Część jego pamięci!".

  • Pomnik jeńców austriackich na kwaterze grobowej, odsłonięty 2 grudnia 1913 r. na Cmentarzu Garnizonowym. Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera.
  • Pomnik Poległych (w latach tzw. wojen zjednoczeniowych) na Targu Drzewnym. Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera. Był to jeden z  najważniejszych i jednocześnie największych pomników dawnego Gdańska. Zlikwidowany w 1945 r. Na jego miejscu ustawiono 20 lat później pomnik Króla Jana III Sobieskiego.
  • Uroczystość odsłonięcia Pomnika Poległych na Targu Drzewnym, 8 maja 1904 r. Ze zbiorów Krzysztofa Gryndera.
Wiosną 1947 r. obok pomnika złożono wyłowioną z Zatoki Gdańskiej kotwicę oraz dwa działa. Pomnik ostatecznie zniknął z krajobrazu miasta w sierpniu 1957 r. w związku z planami zastąpienia go nowym monumentem, co nigdy jednak nie nastąpiło. Obecnie w miejscu dawnego pomnika pozostał tylko jego fundament. Podobną, zaskakującą metamorfozę przeżył dawnym pomnik poległych w Sobieszewie. W 1946 r. przechrzczono go na pomnik przyjaźni polsko-radzieckiej.

Zaniedbany po 1989 r., położony na peryferiach miasta monument ostatecznie kilka lat temu rozebrano, a miejsce, gdzie stał, zostało nabyte i ogrodzone przez jednego z przedsiębiorców.

Epilog - ostatnie trzy dekady



Osobną kartę w historii pomników w Gdańsku stanowią ostatnie lata. Zniknęły m.in. dwa czołgi-pomniki: z Targu Rakowego (wówczas: ul. Bojowców) w 1991 r. i z Westerplatte (przemieszczony w 1989 r. w inne miejsce, ostatecznie w 2008 r. opuścił Gdańsk).

W ramach tzw. drugiej (miejscami kontrowersyjnej) dekomunizacji obecnie znikają pojedyncze tablice czy pomniki (jak chociażby z terenu dawnego schroniska z Biskupiej Górki). Ale bywa i tak, że likwidacja danego pomnika jest podyktowana przez powody nader prozaiczne.

Tak było chociażby z niewielkim, skromnym pomnikiem ustawionym na początku lat osiemdziesiątych przy ul. Kombatantów na gdańskiej Zaspie. Pomnik miał wskazywać miejsce, gdzie rozstrzelani zostali w 1939 r. obrońcy Poczty Polskiej w Gdańsku. Gdy w 1991 r. wreszcie odkryto masowy grób Pocztowców (w innej lokalizacji), wspomniany pomniczek stracił rację bytu. Ostatecznie cztery lata temu został usunięty.

O autorze

autor

Jan Daniluk

- doktor historii, badacz historii Gdańska w XIX i XX w., oraz ziem polskich wcielonych do Rzeszy i Prus Wschodnich w latach 1933-1945

Opinie (256) ponad 20 zablokowanych

  • Ciekawy i rzetelny artykuł,miło się czyta.Dzisiaj piękna pogoda,czas na rodzinny wypad na rowerku,dacza,grylek.Miłego dnia.

    • 82 26

  • kiedy zniknie sowiecki czołg z głównej ulicy miasta???

    • 84 219

  • Kontrowersyjny duchowny? Co to za eufemizm? Nazywajmy rzeczy po imieniu bez względu jaki mają gatunkowy ciężar a wyjdzie to wszystkim na dobre. Ile można tkwić w półprawdach i niedopowiedzeniach?

    • 113 64

  • Ile jest jeszcze komunistycznych pomnikow?

    • 37 63

  • Jeśli obala się pomniki, to już tylko jeden mały krok do obalania ludzi. Co już się w Gdańsku dokonało.

    • 59 20

  • Rondo De la Salle...

    dlaczego i co zrobili ksieza ze tak nazywa sie duze Rondo a nazwe Rondo Kuronia daje sie małemu rondu na działkach a gosc tak duzo zrobił dls ubogich. Pora skonczyc z tymi powiazaniami politycznymi i biznesowymi ksiezy i zakonnikow bo przeciez bez ich lobbowania nikt takiej nazwy by nie nadał. Pewnie dzieci wielu prominetów, fotoreporterow, tam uczęszczały.

    • 79 73

  • A pomnik Janka Krasickiego, ul. Chełmońskiego, VII Dwór?

    Szczerze, to trochę go szkoda. Miejsce, pomimo jakiegoś tam zagospodarowania (po latach) jest dość "miałkie". A ten syfiasty parking na tyłach, zastawiony w 1/3 wrakami - poniżej wszelkiego poziomu.

    Trzeba go było przekuć na jakiś słuszny - niechby nawet Janka Wiśniewskiego.

    • 22 14

  • Rozbierać pomniki to każden jeden umie tylko robić to ni ma komu!

    • 61 2

  • ...ulice pedofilów.pomniki zboków...mało ci?

    • 20 10

  • Megaartykuł :)

    Genialny artykuł! Niby historyczny ale na czasie, napisany "na gorąco" pod wpływem wydarzeń bieżących. W ten o to sposób widzimy, że jak to ktoś mądry, że przeszłość to dziś tylko cokolwiek dalej. Tak mniej więcej usłyszałam to z ust p. Barbary Wachowicz (RIP). Moim ulubionym gdańskim pomnikiem jest ten lwowski. Tak świadomi gdańszczanie wiedzą, że chodzi o pomnik króla Sobieskiego (i tu zagadka: z jakiego placu? - nie ma tak łatwo, że wszystko na tacy!). Lubię ten pomnik, gdyż mam korzenie ukraińskie (kocham bałak, mój śp. dziadek Leon nosił nawet ksywę "wieciechalera" gdyż zaciągał po lwowsku, kocham "Hej sokoły!" i kocham "Tylko we Lwowie", chociaż ja bardziej z Wołynia niż z Podola no ale nie bądźmy drobiazgowi i czepialscy, zresztą potem Leon z żoną nie mogli tak łatwo rozstać się z tamtymi stronami i osiedli na pewien czas w Hrubieszowie, gdzie był woźnym w miejscowym liceum). Jak byłam w zeszłym roku we Lwowie to świetnie się tam czułam, serce zabiło mocniej i łza zakręciła się w oku i cieszę się z tej cząstki Lwowa w Gdańsku a i kiedyś demonstracje antykomunistyczne nie miały miejsca na Placu Solidarności ale właśnie pod Sobieskim. Co do pomnika ks. Jankowskiego, to wywołuje on zbyt wiele emocji i dla dobra wszystkich powinien on zniknąć z dotychczasowego miejsca. Takie jest moje osobiste zdanie a mówię to życzliwie i bezinteresownie... Tak mi mówi moja intuicja. Tak czy inaczej kocham Gdańsk ("Każdy przyniósł co miał najlepszego" Mieczysława Abramowicza) a autorowi dziękuję za wspaniały (autentycznie!) artykuł. Brawo! Kawał dobrej roboty! Pozdrawiam serdecznie :)

    • 96 28

alert Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Wydarzenia

Strajkowe wspomnienia Sierpniowe

spacer

Muzea

Sprawdź się

Sprawdź się

Pierwszym kinem w Gdyni, otwartym w 1926 roku, było:

 

Najczęściej czytane