• Kino
  • Mapa
  • Ogłoszenia
  • Forum
  • Komunikacja
  • Raport

Najstarsze budynki Gdyni, Sopotu i Gdańska

Rafał Borowski
6 kwietnia 2019 (artykuł sprzed 3 lat) 
Od lewej: Dwór Hiszpański w Sopocie, archikatedra oliwska w Gdańsku oraz kościół św. Michała Archanioła w Gdyni. Od lewej: Dwór Hiszpański w Sopocie, archikatedra oliwska w Gdańsku oraz kościół św. Michała Archanioła w Gdyni.

Jeśli zastanawiacie się, które budynki w granicach Trójmiasta legitymują się najdłuższą metryką, ten artykuł rozwieje wasze wątpliwości. Na podstawie rozmów z historykami zidentyfikowaliśmy i pokrótce opisaliśmy najstarsze gmachy Gdyni, Sopotu i Gdańska. Przekonajcie się, czy nasze zestawienie pokryje się z waszymi przypuszczeniami.



Z jakiego okresu pochodzi budynek, w którym zamieszkujesz?

Już na samym wstępie należy wyraźnie podkreślić, że poniższe zestawienie należy traktować nie tyle z przymrużeniem oka, co jako daleko idące uproszczenie. Żaden z prezentowanych budynków nie przetrwał bowiem do czasów współczesnych w pierwotnej formie. Ba, ich obecny wygląd znacznie odbiega od tego, jak prezentowały się w momencie oddania do użytku.

Jak nietrudno domyślić się, wynika to przede wszystkim z burzliwej historii naszego regionu. Kolejne wojny przynosiły mniejsze czy większe uszkodzenia prezentowanych obiektów, co przekładało się na konieczność odbudowy w odbiegającej od oryginału formie. Do tego należy doliczyć różnego rodzaju przebudowy, wynikające np. z potrzeby powiększenia powierzchni użytkowej.

Czytaj również: Dziewięć najstarszych nazw ulic w Gdańsku

W każdym z poniższych budynków zachowały się jednak fragmenty pierwotnych murów. I to właśnie na podstawie tychże reliktów - a właściwie ich metryki - dokonaliśmy poniższego zestawienia.

Gdynia



  • Kościół św. Michała Archanioła na Oksywiu.
  • Kościół św. Michała Archanioła na tle przylegającego do niego cmentarza, na którym spoczywa m.in. Antoni Abraham.
  • Gówne wejście i drewniana wieża kościoła św. Michała Archanioła na tle krzyża, znajdującego się na terenie przyległego do świątyni cmentarza.
  • Kościół św. Michała Archanioła na zdjęciu z okresu międzywojennego.
  • Kościół św. Michała Archanioła na fotografii z okresu międzywojennego.

Biorąc pod uwagę fakt, że Gdynia uzyskała prawa miejskie dopiero 10 lutego 1926 roku, wiek, na który datuje się najstarszy zabytek w tym mieście będzie zapewne dla części czytelników nie lada zaskoczeniem. Otóż najdłużej istniejącym budynkiem w Gdyni jest kościół św. Michała Archanioła - zlokalizowany przy ul. płk. Dąbka 1 zobacz na mapie Gdyni na Oksywiu - który powstał w średniowieczu, a dokładnie w połowie XI wieku.

Czytaj również: Poznaj najstarszy kościół w Gdyni

Pierwsza konstrukcja świątyni była wykonana z drewna, prawdopodobnie w połowie XIII wieku została ona zastąpiona konstrukcją murowaną. Do czasów współczesnych zachowała się jedna z jej ścian, umiejscowiona w części zachodniej kościoła. W XIV wieku przeprowadzono rozbudowę, która polegała na dodaniu zakończonej wielobocznie wschodniej części prezbiterium oraz od północy nawy bocznej.

Czytaj również: Jak wyzwalano Gdynię w 1945 r.

Kościół św. Michała Archanioła został zniszczony podczas potopu szwedzkiego, który miał miejsce w latach 1655-1660. Podczas odbudowy dobudowano drewnianą wieżę, zakończoną hełmem w stylu barokowym. Jako ciekawostkę warto wspomnieć, że datę jego budowy - 1687 - można dojrzeć na metalowej chorągiewce "powiewającej" na szczycie. Kolejne zniszczenia przyniosły ostatnie miesiące II wojny światowej, a dokładnie walki o wyzwolenie Gdyni spod okupacji niemieckiej wiosną 1945 roku. Również i tym razem uszkodzenia zostały pieczołowicie usunięte.

Sopot



  • Hiszpański Dwór, widok od strony al. Niepodległości.
  • Hiszpański Dwór to najstarszy istniejący budynek w Sopocie.
  • Hiszpański Dwór przy al. Niepodległości 781 w Sopocie.
  • Hiszpański Dwór na zdjęciu z 1977 roku. Widoczna na zdjęciu aleja nosiła wówczas nazwę 20 października. Po upadku komunizmu została przemianowana na al. Niepodległości.
  • Hiszpański Dwór przy al. Niepodległości 781 w Sopocie.


Sopot uzyskał prawa miejskie 8 października 1901 roku, ale najdłużej istniejący w jego granicach gmach pochodzi z czasów, gdy w zlokalizowanej tu wsi najbogatsi mieszkańcy Gdańska wznosili swoje letnie rezydencje. Najstarszym budynkiem w kurorcie jest Dwór Hiszpański, znajdujący się w centrum miasta przy al. Niepodległości 781 zobacz na mapie Sopotu. Początki budowli, która wyróżnia się charakterystyczną ryglową konstrukcją, przypadają na wiek XVII.

Czytaj również: Karnawał sopocki między wojnami

Jej pierwszym właścicielem był Jakub Cleefeldt, syn ówczesnego burmistrza Gdańska. Dość egzotyczna etymologia przydomku dworu pozostaje w sferze domysłów. Według najbardziej prawdopodobnej hipotezy wynika ona z podpisanego w 1660 roku pokoju oliwskiego. W trakcie obrad nad traktatem kończącym wojnę między Szwecją a Rzecząpospolitą - chodzi o wspomniany już potop szwedzki - był obecny przedstawiciel Królestwa Hiszpanii, który miał zostać zakwaterowany właśnie w tym budynku.

Czytaj również: Zdobyli Gdańsk, bo francuski zięć zawiódł

W pierwszych dekadach istnienia Hiszpański Dwór po wielokroć zmieniał swoich właścicieli, a wśród nich znaleźli się reprezentanci najznamienitszych gdańskich rodów mieszczańskich: Uphagenów, Giesebrechtów, Schumannów czy Przebendowskich. W roku 1734 został zniszczony przez wojska rosyjskie podczas wojny o sukcesję polską, a dokładnie w związku z oblężeniem przez nie pobliskiego Gdańska. Z oryginalnej konstrukcji gmachu ostały się jednak sklepiona kolebkowo piwnica oraz zewnętrze mury przyziemia.

Czytaj również: Patroni tramwajów: Jerzy Stankiewicz

W związku z tym, wkrótce po wycofaniu się wojsk nieprzyjaciela, budynek przy trakcie z Gdańska do Wejherowa i Pucka został odbudowany. W drugiej dekadzie XIX stulecia nadbudowano ryglowe piętro. Choć Dwór Hiszpański przetrwał pożogę II wojny światowej niemal bez szwanku, pod koniec lat 70. znalazł się w fatalnym stanie technicznym i został przeznaczony do wyburzenia. Dzięki staraniom prof. Jerzego StankiewiczaPolitechniki Gdańskiej - architekta, historyka architektury i konserwatora zabytków - odstąpiono od tych zamierzeń i przeprowadzono kapitalny remont. Kolejny remont przeprowadzono w 2006 roku.

Gdańsk



  • Widok na archikatedrę oliwską z lotu ptaka, a właściwie lotu drona.
  • Archikatedra oliwska od frontu.
  • Portal nad głównym wejściem do archikatedry oliwskiej.
  • Archikatedra oliwska pozbawiona hełmów w następstwie II wojny światowej. Zdjęcie pochodzi z początku lat 50.
  • Archikatedra oliwska na XVI-wiecznej grafice.


Podobnie jak w Gdyni, najstarszego gmachu Gdańska również należy szukać daleko od historycznego centrum miasta. Mowa o archikatedrze oliwskiej - a właściwie bazylice archikatedralnej pod wezwaniem Trójcy Świętej, Najświętszej Maryi Panny i św. Bernarda - która znajduje się przy ul. bp. Nowickiego 5 zobacz na mapie Gdyni w Oliwie. Warto przytoczyć ciekawostkę, że jest to najdłuższy kościół w Polsce, a także najdłuższy na świecie kościół cysterski - a właściwie pocysterski - czyli należący niegdyś do Zakonu Cystersów. Długośc budowli wynosi aż 107 m.

Czytaj również: 90 lat temu pusta kasa przywiodła Oliwę do Gdańska

Drewniany protoplasta archikatedry oliwskiej powstał w XII wieku. Budowa murowanej świątyni jest datowana na XIII wiek - została ona wzniesiona w stylu romańskim, a jej pierwotne rozmiary były kilkukrotnie mniejsze niż obecnie. Jeszcze w tym samym stuleciu budowla zostaje dwukrotnie spalona w wynika napadu pogańskich Prusów i za każdym razem odbudowana w większej formie. Z okresu romańskiego zachowały się po dziś dzień m.in. fryzy arkadowe w ścianach zewnętrznych transeptu, ozdoby we wschodniej części elewacji czy znajdujące się we wnętrzu półkolumny z charakterystycznymi kapitelami i przejście za nagrobkiem podkomorzego Jerzego Konstantego Hülsena.

Czytaj również: Zobacz kościół cystersów w Oliwie

W 1350 roku, w wyniku nieuwagi chłopca kuchennego - który zaprószył ogień w klasztornym kominie - wybuchł pożar, który doszczętnie strawił świątynię. Została ona odbudowana w stylu gotyckim i wtedy właśnie nadano jej zbliżone do współczesnych rozmiary. Kolejne spalenie kościoła miało miejsce w 1577 roku, w następstwie wojny pomiędzy Rzeczypospolitą a zbuntowanym Gdańskiem. Podczas tej odbudowy budowla została wzbogacona m.in. o późnogotyckie sklepienia gwiaździste nawy głównej.

Czytaj również: 3 maja to nie tylko rocznica pierwszej Konstytucji

Paradoksalnie, w czasie potopu szwedzkiego - który nastąpił już w kolejnym stuleciu - archikatedra oliwska została ograbiona z wyposażenia, ale jej mury pozostały praktycznie nietknięte. Z kalendarium budowy świątyni warto odnotować również wykonanie jednych z jej najbardziej charakterystycznych elementów: barokowego kolumnowego portalu głównego w 1688 roku oraz strzelistych hełmów wież w 1771 roku. Ostatnie zniszczenia w historii przyniosła końcówka II wojny światowej. Archikatedra oliwska straciła wówczas m.in. wspomniane hełmy, które zostały odbudowane dopiero w 1971 roku.

Opinie (91) 7 zablokowanych

  • Czyli paradoksalnie Gdynia najstarsza heh.

    • 120 21

  • lg

    jak klub arka ma wiecej lat niz miasto to chyba stadion jest najstarszy

    • 32 26

  • ~beton iszkło to teraz Gdańsk

    W Gdańsku nie długo nie będzie rzadnego ponad 100leniego budynku oprócz kościołów ! włodarze miasta wyburzają wszystko co stare bo sie nie oplaca remontować lepiej oddać teren za bezcen deweloperowi

    • 56 84

  • Klub przywieźli na kutrach rybacy z północej części Bałtyku

    Dlatego mówi się o nich władcy północy.

    • 10 5

  • w Gdyni to najstarsze są drogi i w dodatku wpisane na listę unesco

    • 87 21

  • I Si Tołers z tarasem widokowym na parterze

    • 24 7

  • Rządzą tyle ze ich ruszyć się nie da
    To do sa Zabytki

    • 37 26

  • :)

    Niektore meliny powinny zostac wyburzone bo straszo jak ide randkowac z Januszem po Gdansku :)

    • 12 31

  • Ktory jest najstarszy,ale taki co przetrwal powiedzmy w 80% oryginalnej zabudowy?

    • 35 1

  • Władcom Północy to wy możecie piłki pompować co najwyżej :-D

    • 10 10

alert Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Wydarzenia

Spacerowe wtorki z przewodnikiem (1 opinia)

spotkanie, spacer

Sprawdź się

Sprawdź się

Do czego wykorzystywano w XVII wieku wieżę obecnego Muzeum Archeologicznego w Gdańsku?

 

Najczęściej czytane