wiadomości

stat

Budynki dotknięte myślą i ręką cesarza Wilhelma

artykuł historyczny

W Trójmieście można znaleźć budowle, które swój ostateczny wygląd uzyskały dzięki osobistej ingerencji cesarza Niemiec Wilhelma II. W jego czasach architektura została na niespotykaną wcześniej skalę zaprzęgnięta w ideologiczną służbę odrodzonemu Cesarstwu Niemieckiemu. A nawet pośrednie zainteresowania Jego Cesarskiej Mości, wsparte mocą autorytetu państwa, stawały się obowiązującym kanonem i najmodniejszym trendem w architekturze.



Budynki użyteczności publicznej powstające na przełomie XIX i XX w. nosiły charakterystyczne cechy stylu pruskiego budownictwa rządowego, nazywanego "barokiem wilhelmińskim". Do najbardziej znanych należą gmachy Reichstagu, katedry w Berlinie; w tym stylu zbudowano też reprezentacyjną aleję Unter den Linden.

W Gdańsku jest tylko jeden taki budynek: to siedziba Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych przy ulicy Dyrekcyjnej 2-4 zobacz na mapie Gdańska. Monumentalny gmach wybudowany w latach 1911-14 jest podobny do powstałej w tym samym czasie siedziby pruskiej dyrekcji kolei w Poznaniu, przy alei Niepodległości 8 (istnieje do dziś).


Gmach dyrekcji kolei w Gdańsku powstał w latach 1911-14.
Gmach dyrekcji kolei w Gdańsku powstał w latach 1911-14. fot. Stanisław/czytelnik trojmiasto.pl
Gmach dyrekcji kolei w Gdańsku, ze względu na podmokły grunt, posadowiono na 1287 palach. Współautorem projektu pięciokondygnacyjnego budynku dyrekcji kolei był Alexander Rüdell (1852-1920). Szkice przez niego przygotowane opracował i rysunki techniczne wykonał zatrudniony w ministerstwie architekt Giebelhausen. Nad procesem wznoszenia gmachu czuwał architekt z Gdańska - Eitner. Rüdell był rozchwytywanym twórcą projektów związanych z kolejnictwem. Był m.in. autorem projektu dworca w Luksemburgu oraz w Strasburgu. Gdański rodzynek neobarokowej architektury szczęśliwie przetrwał totalną demolkę centrum miasta w marcu 1945 r.

Więcej o gmachu DOKP można przeczytać w artykułach:



Na skrzydłach smoka do Sopotu

Powstanie mody na architekturę norweską w cesarstwie wiąże się ściśle z zainteresowaniami Wilhelma II. Pod koniec wieku XIX i na początku wieku XX w norweskiej architekturze królował tzw. "styl smoczy". Nawiązywał on do elementów konstrukcyjnych i zdobniczych charakterystycznych dla średniowiecznych, drewnianych kościołów masztowych.

Cesarz bywał w Skandynawii co roku: powodem wizyt była zarówno polityka, jak i architektura. Wilhelm II dopatrywał się w norweskiej architekturze i kulturze wspólnych nordyckich źródeł łączących wikingów i Germanów.

Cesarz Niemiec i król Prus Wilhelm II.
Cesarz Niemiec i król Prus Wilhelm II.
Podczas podróży w 1890 r. pokazano cesarzowi budynki zaprojektowane przez Holma Hansena Munthego (1848-1898): pawilony restauracji w Frognerseteren i St. Hanshaugen oraz hotel turystyczny w Holmenkollen (części Oslo, znanej doskonale kibicom skoków narciarskich). Zafascynowany budowlami kajzer zamówił u norweskiego architekta dwa projekty: pałacyku myśliwskiego w Romintach (obecnie Krasnolesje w obwodzie kaliningradzkim, zniszczony w 1945 r.) i zabudowań przystani jachtowej w Poczdamie. Wkrótce powstała również przystań cesarska w Spandau, zaprojektowana przez berlińskiego architekta Johannesa Lange, ale bazująca na norweskich oryginałach. Budynek wykonany został przez firmę budowlaną z Wolgast.

W krótkim czasie letniskowe miejscowości cesarstwa zapełniły się budynkami w stylu smoczym. Duże zasługi miała w tym wspomniana już firma Wolgaster AG, która rozpoczęła produkcję gotowych domów w tym stylu. Budowano smocze hotele, pensjonaty, wille, restauracje, powielając, a czasami nieco przerabiając istniejące wzorce norweskie.

Szczególnie dużo tego typu budowli powstało w kurortach na niemieckim wybrzeżu Bałtyku, m.in. hale plażowe w Międzyzdrojach i Świnoujściu (zniszczone w 1945 r.).

Moda na letniskowe budynki nawiązujące do stylu smoczego nie mogła również ominąć kurortu z ambicjami, jakim był Ostseebad Zoppot. W 1907 r. architekt miejski Paul Puchmueller (1875-1942; autor m.in. Łazienek Północnych, ratusza, zakładu balneologicznego) zaprojektował w tym stylu budynek Łazienek Południowych. Uznał on, że budowla podobna do dziesiątek innych funkcjonujących w letniskowych miejscowościach cesarstwa, zgodna jednak z cesarskim upodobaniami będzie ozdobą dla miasta i wpisze się w jego charakter.

Inspirowany architekturą Norwegii kompleks Łazienek Południowych w Sopocie, w którym dziś mieści się hotel Zong Hua, został zaprojektowany przez Paula Puchmuellera, a następnie rozbudowany pod kierunkiem Jerzego Semeniuka.
Inspirowany architekturą Norwegii kompleks Łazienek Południowych w Sopocie, w którym dziś mieści się hotel Zong Hua, został zaprojektowany przez Paula Puchmuellera, a następnie rozbudowany pod kierunkiem Jerzego Semeniuka. fot. Maciej Kosycarz/KFP
Pierwotnie Łazienki Południowe zobacz na mapie Sopotu, czyli kąpielisko wraz z przebieralniami podzielone były na trzy części: dla pań, rodzinną i dla panów. W części rodzinnej znajdował się basen ze zjeżdżalnią. W  budynku mieściły się czynne w sezonie zakłady fryzjerskie, kawiarnie i restauracje. Po wojnie obiekt również był wykorzystywany jako przebieralnie i wypożyczalnie sprzętu wodnego.

W 1984 r. budynek wpisano do rejestru zabytków, co prawdopodobnie uchroniło go przed zniszczeniem. W latach 1995-97 obiekt wyremontowano i rozbudowano według projektu Jerzego Semeniuka, na potrzeby hotelu chińskiego i restauracji. Do dziś na terenie Polski zachował się jeszcze jeden podobny obiekt: to dawny pawilon restauracyjny w Parku Norweskim w Cieplicach Zdroju.

Dwie ingerencje cesarza w budynki Trójmiasta

Bezpośrednia ingerencja Wilhelma II w projekty architektoniczne i ostateczny kształt budynku miała miejsce w przypadku dwóch budowli w Trójmieście. Nie ma w tym nic specjalnie niezwykłego, ponieważ cesarz zwykł wprowadzać poprawki w wielu projektach przedkładanych mu do zatwierdzenia.

Interwencji Wilhelma II kościół św. Jerzego w Sopocie zawdzięcza swoją wieżę, wyższą o kilkanaście metrów od pierwotnych planów.
Interwencji Wilhelma II kościół św. Jerzego w Sopocie zawdzięcza swoją wieżę, wyższą o kilkanaście metrów od pierwotnych planów. fot. Krzysztof Mystkowski/KFP
W Sopocie "zaszczyt" ten spotkał ewangelicki kościół Zbawiciela, czyli dzisiejszy kościół garnizonowy pw. św. Jerzego, stojący u szczytu ul. Bohaterów Monte Cassino zobacz na mapie Sopotu. Świątynia została wybudowana w latach 1899-1901. Jej oddanie wiernym do użytku zbiegło się z uzyskaniem przez Sopot praw miejskich. Na poświęcenie nowego kościoła z Berlina przybyła cesarzowa Augusta Wiktoria, która wspomogła budowę świątyni dotacją. W czasie wizyty cesarzowej obowiązki gospodarza pełnił ostatni wójt, a wkrótce pierwszy burmistrz Sopotu - dr Volkmar von Wurmb. Wcześniej Wilhelm II, po przejrzeniu planów budowanego kościoła, nakazał podwyższenie wieży świątyni o kilkanaście metrów. Tak aby była widoczna od strony morza.

Podobnej ingerencji, ale na nieco większą skalę, Wilhelm II dokonał w przypadku budynku Technische Hochschule, czyli Politechniki Gdańskiej zobacz na mapie Gdańska.

Na skutek interwencji cesarza Wilhelma, w miejsce jednego, umieszczonego centralnie szczytu budynku, dorysowano trzy, wyraźnie nawiązujące do architektury Zielonej Bramy i Wielkiej Zbrojowni.
Na skutek interwencji cesarza Wilhelma, w miejsce jednego, umieszczonego centralnie szczytu budynku, dorysowano trzy, wyraźnie nawiązujące do architektury Zielonej Bramy i Wielkiej Zbrojowni. fot. Łukasz Unterschuetz/trojmiasto.pl
Projekt gmachu nowej uczelni, utrzymany w stylu gdańskiego renesansu, powstał w Ministerstwie Robót Publicznych pod kierunkiem Hermana Eggerta (1844-1920). Pierwotny projekt został co prawda zatwierdzony w maju 1899 r., ale nie uzyskał pełnej aprobaty Wilhelma II, który naniósł na plany własnoręczne uwagi. Uwagi te przybrały potem postać oficjalnych wytycznych w liście przesłanym z cesarskiej kancelarii do Ministerstwa Wyznań, Edukacji i Zdrowia.

Główna teza zawarta w piśmie sugerowała, że Najjaśniejszy Pan życzy sobie, aby spróbowano znaleźć rozwiązanie, które stylem bardziej nawiązywałoby do charakterystycznych budowli Gdańska.

Efektem cesarskich uwag było cofnięcie projektu do ministerstwa i podjęcie nad nim ponownych prac. Projektem zajęli się już jednak nowi architekci: Georg Thür (1846-1924) i Albert Carsten (1859-1943), ponieważ Eggert był już zajęty projektowaniem ratusza w Hanowerze. W nowej wersji projektu, w miejsce jednego, umieszczonego centralnie szczytu budynku, dorysowano trzy, wyraźnie nawiązujące do architektury Zielonej Bramy i Wielkiej Zbrojowni.

Także na tym projekcie Wilhelm II dokonał osobistych poprawek czerwonym ołówkiem. Zgodnie z kolejnymi wytycznymi cesarza Niemiec: "dekoracyjne kule powinny być nieco większe, a umieszczony w środkowym polu szczytu fasady herb, powinien zostać przekształcony tak, aby był bardziej zgodny ze stylem całego budynku".

Ostateczne poprawiony kolejny raz projekt został zatwierdzony przez cesarza 12 lipca 1900 r. Podczas uroczystości otwarcia politechniki 6 października 1904 r., Wilhelm II pojawił się osobiście i wygłosił mowę. Obecny podczas otwarcia minister kultury w swoim przemówieniu przytomnie podkreślił udział i zaangażowanie władcy w procesie powstawania zarówno gmachu, jak i uczelni.

Wszystkie te budynki w zasadzie bez szwanku przetrwały burzliwe dzieje naszego regionu w ostatnich stu latach.

Korzystałem z: Małgorzata Omilianowska, Cesarz Wilhelm II i jego inicjatywy architektoniczne na rubieżach Cesarstwa Niemieckiego; Katarzyna Wojtczak, Gmach Dyrekcji Kolei w Gdańsku.

Dodaj zdjęcie do artykułu

Opinie (54)

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

Klikając "wyślij", akceptujesz regulamin dodawania opinii.
13.07.2017 wprowadzono zmiany w regulaminie.
zamknij

Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Opinie niezwiązane z tematem artykułu, wulgarne, obraźliwe, naruszające prawo będą usuwane.

- jeżeli uważasz, że dana opinia nie powinna się tu znaleźć, zgłoś ją do moderacji.

kalendarz historyczny

1973 Wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę osiedla Zaspa Na terenie działającego jeszcze lotniska we Wrzeszczu, wmurowano Kamień węgielny pod budowę pierwszego budynku osiedla Zaspa przy ul. Pilotów 20. Projektantem osiedla jest inż. arch. Roman Horodyński.